In 2019 uitgebrachte adviezen

De AIV heeft in 2019 drie adviezen en een briefadvies uitgebracht.

Kernwapens in een nieuwe geopolitieke werkelijkheid

Höfði Reykjavík Peace Centre
Villa Höfði (Reykjavik) © AIV

In dit advies, uitgekomen op 31 januari 2019, betoogt de AIV dat door de toename van het aantal kernwapenstaten, de nucleaire moderniseringsprogramma’s, de groeiende rol van China en de beschikbaarheid van nieuwe technologieën een nieuwe kernwapenwedloop dreigt. De nucleaire wapenbeheersingsverdragen en afschrikkingsconcepten uit de 20ste eeuw zijn ontoereikend en daarom pleit de AIV voor nieuw overleg tussen de kernwapenmogendheden.

In de media (kranten, radio, podcasts en televisie) is ruim aandacht geschonken aan het advies, zie onder meer:

In de kabinetsreactie die op 18 april 2019 is verschenen, stelt het kabinet dat het advies wordt beschouwd als steun voor het kernwapenbeleid. Het kabinet streeft enerzijds naar nucleaire wapenbeheersing, ontwapening en risicobeperking, maar erkent anderzijds het belang van nucleaire afschrikking ter behoud van strategisch evenwicht en voorkoming van inzet van kernwapens. Het kabinet zal samen met bondgenoten kansen identificeren om te komen tot het terugtrekken van alle Russische en Amerikaanse sub-strategische kernwapens uit Europa.

Duurzame ontwikkelingsdoelen en mensenrechten

Duurzame ontwikkeling en mensenrechten zijn twee kanten van dezelfde medaille. De Nederlandse mensenrechteninzet en het beleid voor duurzame ontwikkeling moeten daarom scherp op elkaar worden afgestemd. De duurzame ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals of SDG’s) van de Verenigde Naties bieden een bruikbaar handvat. Dat is de conclusie van het AIV-advies ‘Duurzame ontwikkelingsdoelen en mensenrechten: een noodzakelijk verbond’, dat minister Kaag voor Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel op 2 juli 2019 in ontvangst nam.

Volgens de AIV zijn mensenrechten en ontwikkelingssamenwerking in het Nederlandse buitenlandbeleid ten onrechte gescheiden beleidsterreinen. De SDG’s bieden volgens de Adviesraad een aangrijppunt om over mensenrechten te spreken met landen die dat eigenlijk niet willen.

China en de strategische opdracht voor Nederland in Europa

© Europese Unie

Nederland en de EU moeten strategischer optreden in hun relatie met China, aldus AIV-advies ‘China en de strategische opdracht voor Nederland in Europa’, dat op 26 juni 2019 is verschenen. Het gaat hierbij onder meer om vragen als: Waar verkiezen we openheid? Welke bescherming is nodig om de manier van leven te borgen die in de Europese lidstaten is gegroeid?
Naar het oordeel van de AIV beschikt Europa over de nodige potentiële drukmiddelen in de richting van China zoals markttoegang, technologie, legitimiteit en diplomatiek en geopolitiek gewicht. Nederland kan en moet zelf meer investeren in technologie. Het zou bovendien moeten aansluiten bij initiatieven van grote EU-lidstaten die gezamenlijk naar buiten treden ten aanzien van China.

Diverse media (waaronder de Volkskrant, Trouw, het Financieele Dagblad, het AD, de Telegraaf) en radio (BNR Nieuwsradio, Radio 1), hebben aan het advies aandacht besteed. Zie onder andere:

In de kabinetsreactie die op 9 september 2019 is verschenen, stelt het kabinet het advies te beschouwen als verdiepend en aanvullend op de in mei 2019 verschenen notitie ‘Nederland-China: een nieuwe balans’ die tezamen een goede basis vormen voor het Nederlands strategisch handelingsperspectief in Europa. Het kabinet kan zich voor het merendeel vinden in de aanbevelingen van het advies. Kanttekeningen worden geplaatst bij de aanbeveling om de status van de EU als waarnemer bij het ‘17+1’-platform op te waarderen tot volledig lid.

Internationaal Klimaatbeleid

© AIV

Op 17 juli 2019 – aan de vooravond van de extra klimaattop in september 2019 – heeft de AIV een briefadvies uitgebracht over Internationaal Klimaatbeleid. De centrale doelstelling van de Overeenkomst van Parijs uit 2015 – het beperken van de temperatuurstijging tot 2 graden – dreigt niet gerealiseerd te worden, de tijd dringt en de internationale gemeenschap dient haar verantwoordelijkheid te nemen. De AIV riep de regering op tijdens de klimaattop de noodzaak van een gemeenschappelijke internationale aanpak van de klimaatverandering te onderstrepen en – in samenwerking met de Europese partners – met concrete voorstellen te komen.

Diverse online media hebben aandacht besteed aan het briefadvies. Zie verder:

In de Kamerbrief over Europese en mondiale klimaatdiplomatie van 13 september 2019 heeft het kabinet een reactie op het briefadvies opgenomen. Het kabinet deelt de overtuiging dat wereldwijd meer actie nodig is om de doelen van de Overeenkomst van Parijs te halen en kondigt aan dat Nederland tijdens de VN-klimaattop en daarna zich zal inspannen om te komen tot meer internationale, collectieve klimaatactie.

Fundamentele rechten in het Koninkrijk

Op het in 2018 uitgebrachte advies 'Fundamentele rechten in het Koninkrijk: eenheid in bescherming' is op 4 april 2019 de kabinetsreactie gekomen.

Het kabinet stelt in zijn reactie dat de AIV terecht aandacht vraagt voor de problematiek van mensenrechtenverdragen die slechts in bepaalde delen van het Koninkrijk gelding hebben. Daar plaatst de Rijksministerraad wel de kanttekening bij dat de problematiek betrekking heeft op een categorie van verdragen die beperkt in omvang is. Geconstateerd wordt dat de naleving van mensenrechtenverdragen elk van de delen van het Koninkrijk voor verschillende uitdagingen plaatst.

Het kabinet neemt de aanbeveling van de AIV over om Nederland het voortouw te laten nemen om een implementatieplan op te stellen in geval van een tijdelijke territoriale beperking. De Staten-Generaal zal worden geïnformeerd over deze implementatieplannen.

Verder wordt, in navolging van de aanbeveling om de kennis binnen de centrale overheid in Nederland over de structuur van het Koninkrijk der Nederland en de samenwerking tussen de Koninkrijkslanden te vergroten, in verschillende cursussen aandacht aan het onderwerp besteed en wordt de voortgang van de wet- en regelgeving in het registratiesysteem bijgehouden.