Weblogs

Afrika in ademnood

2020 is het jaar waarin alles draait om lucht.

Ons land en de wereld gaan op slot. Patiënten die besmet worden met het corona-virus moeten aan de zuurstof-beademing. Door de lockdowns ervaren mensen in grote steden wat het is om schone lucht in te ademen. De grijze hemel boven vervuilde steden opent zich: vanuit Kathmandu wordt de Mount Everest zichtbaar. George Floyd snakte naar lucht, onder de knie van een politieman. Het brengt de woorden van dichter Arjen Duinker tot leven:

Laten we de lucht over de knie leggen, de wereld omkeren en uitschudden, de woorden toeschreeuwen, het heft …

Grootschalige demonstraties bepalen inmiddels de nieuwscyclus. “I can’t breathe” – de leus die internationaal solidariteit oproept. In een commentaar op de gebeurtenissen in de Verenigde Staten wordt de ‘me-world’ tegenover de ‘we-world’ gezet. Covid-19 brengt Albert Einsteins adagium tot leven: “menselijke wezens zijn deel van het geheel dat we het universum noemen.”

Ook in Nederland hebben mensen en bedrijven in ademnood lucht nodig: tijdelijke bijstand voor zelfstandigen en overbruggingsfinancieringen voor het bedrijfsleven, die zwaar te lijden hebben onder de lockdown. Steunpakketten volgen elkaar op: 20 miljard euro in maart en april en 13 miljard in mei. Over een groot pakket aan Europese steunmaatregelen wordt nog onderhandeld om zwaar getroffen landen respijt te geven. Dat is een gezamenlijk belang, en zeker ook een Nederlands belang. Niet altijd even gemakkelijk om dit in te zien. Bij rampspoed keren we ons snel naar binnen, om nog eens met Einstein te spreken:

Hij ervaart zichzelf als iets dat losstaat van de rest, een soort optische waanvoorstelling van zijn bewustzijn. Deze waanvoorstelling is een soort gevangenis.

Premier Mark Rutte is zich bewust van het gevaar van naar-binnen-gekeerdheid in deze tijd en ondertekent samen met andere leiders een oproep in de Financial Times:
'Deze crisis laat zien hoe onderling verbonden we zijn. Geen regio kan de strijd tegen covid-19 alleen winnen. Als het niet verslagen wordt in Afrika, zal het ons allen blijven achtervolgen. Laten we samenwerken om deze pandemie te beëindigen en laten we duurzame gezondheidssystemen opzetten zodat al onze mensen in de toekomst veilig zijn.' (14 april 2020)

Ondertussen zijn er officieel in alle 54 Afrikaanse landen samen 152.442 mensen geïnfecteerd met covid-19 en loopt het aantal slachtoffers in de duizenden (Agentschap voor volksgezondheid van de Afrikaanse Unie, 2 juni 2020). Gevreesd wordt dat veel niet-gedetecteerde infecties plaatsvinden vanwege gebrek aan testcapaciteit. Uitkomsten van een onderzoek onder 385 inwoners van Ethiopië lijken erop te wijzen dat de infectiegraad onder de bevolking veel groter is dan werd aangenomen.

In Afrika zijn de economische gevolgen extreem. Het hoofd van het wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties, David Beasley, stelde onlangs vast:
"Bijna een kwart miljard mensen zullen verhongeren als gevolg van de economische achteruitgang door covid, oorlogen, conflicten ... Het is een perfecte storm. Ik wou dat ik overdreef, maar we kijken naar hongersnoden van bijbelse proporties, vooral in Afrika."

Door de VN is berekend dat 100 miljard nodig is aan extra steunmaatregelen in Afrika om weerstand te bieden aan de storm. Het gaat om grote aantallen mensen die in extreme armoede worden gejaagd: schattingen suggereren dat covid-19 23 miljoen mensen in Sub-Sahara Afrika in extreme armoede zal duwen.

We moeten onszelf dus dringend bevrijden uit de gevangenis van eigenbekommernis. Gelukkig geven Nederlanders blijk van mededogen over de landsgrenzen. Dit blijkt ook uit een vandaag gepubliceerde opiniepeiling (Cordaid) onder CDA en VVD-stemmers. Liefst 92 procent van de CDA- en VVD-stemmers zijn het eens met de stelling:
'Het virus houdt zich niet aan grenzen. Nederland is afhankelijk van de mate waarin andere landen in staat zijn om covid-19 succesvol te bestrijden.'
Ook verbinden de stemmers daar consequenties aan, met een grote meerderheid (79 procent) die nieuwe steun aan Afrika bepleit:
'Andere landen, bijvoorbeeld in Afrika, beschikken vaak niet over adequate gezondheidssystemen. Lockdowns in deze landen zorgen voor hongersnood en economische stilstand. Het is belangrijk dat we deze landen ondersteunen bij het bestrijden van covid-19.'

We moeten onszelf dus dringend bevrijden uit de gevangenis van eigenbekommernis.

In het advies dat de AIV onlangs uitbracht werd een concreet voorstel uitgewerkt: Nederlandse regering, draag bij aan de internationale steun om de covid-19 gevolgen op te vangen met 1 miljard euro aan nieuwe financiering voor internationale samenwerking. Meer dan driekwart van de CDA- en VVD-stemmers is het ook eens met de stelling dat dit past bij Nederland:
'Nederland is altijd een land van helpers geweest. Juist in tijden waarin ook wij het lastig hebben, laat je zien wie je bent door anderen te helpen. Nederland moet nu naar andere landen omkijken.'

Nederlanders letten op de kleintjes en gooien geen geld over de balk. Zo kennen we onszelf. Niet alles in de ontwikkelingssamenwerking heeft altijd gewerkt. Er moet kritisch gekeken worden dat het geld ook echt op de juiste plaats komt. Sommige zaken moeten anders.

Maar Nederland is ook een handelsland, we kijken dus altijd over de grenzen. De Nederlandse reputatie mag ook wat kosten. Nederland en Europa hebben Afrika nodig en Afrika kan niet zonder Europa. Om nog eens met Arjen Duinker te spreken:
We verdrinken het botte mes (..)

we gaan samen stroomopwaarts en denken niet aan afscheid.

Afrika is in ademnood en heeft dringend behoefte aan lucht. Juist nu is een gebaar van Nederlandse medemenselijkheid op zijn plaats.

Gedicht Arjen Duinker: Laten we de lucht over de knie leggen
 

Blogs op adviesraadinternationalevraagstukken.nl zijn op persoonlijke titel. Een blog geeft niet per se de mening weer van de AIV.