Weblogs

Reflecties bij een pandemie

In de eerste weken van de COVID-19 crisis bespeur ik bij mezelf aanvankelijk de neiging al het 'andere' in het leven dat ik gewend was belangrijk te vinden, geen enkele betekenis meer toe te kennen. Corona stelt de wereld immers voor een uitdaging die haar weerga niet kent.

We bevinden ons op onbekend vijandelijk terrein, hebben geen notie van de tijdshorizon en geen begin van een exit-strategie. De meeste landen vertonen de natuurlijke en begrijpelijke reflex om prioriteit te geven aan de bescherming van de eigen bevolking en het eigen voortbestaan. Tip O’Neill's 'All politics is local' krijgt een nieuw leven.

Ophaalbrug

Deglobalisering, de ophaalbrug omhoog, ieder land voor zich. Zo was het toch, zeker in Europa, niet afgesproken?

Alle verworvenheden van de afgelopen decennia - een stelsel van multilaterale organisaties en internationale verdragen, de NAVO en de Europese Unie - staan al behoorlijk onder druk met zaken als de verlamming van de Veiligheidsraad, een Amerikaanse president die zich afkeert van de internationale orde, de Brexit en een toenemend aantal autoritaire regeringsleiders. En dan komt daar nu de Corona-crisis bij, een wereldwijde crisis zonder Amerikaans leiderschap. Dat hebben we nog niet eerder meegemaakt.

De G7 komt niet tot een slotverklaring omdat de Amerikaanse Secretary of State insisteert op de woorden 'Wuhan virus'. De VS schort de contributie voor de WHO op. Is dit de G-0 wereld (niemand neemt de leiding) van Ian Bremmer van de Eurasia Group of zijn we mogelijk op weg naar een wereld waar China ijverig als altijd, klaarstaat om te 'helpen' met het vizier uiteraard op het vergroten van invloed.

Stresstest

Als deze crisis al iets duidelijk maakt dan is het de noodzaak dat, op straffe van een mogelijk fatale desintegratie, de Europese Unie haar handelingsbekwaamheid en interne solidariteit zal moeten tonen: een stresstest bij uitstek. Ook in Europa staan de ophaalbruggen omhoog. Slogans als een 'geopolitieke Commissie' en 'strategische autonomie' worden inhoudsloos en bijna lachwekkend. Degene die dat goed in de gaten heeft zetelt in het Kremlin. Het is voor president Poetin geen grote opgave aansluiting te vinden bij zijn Europese vrienden die ook per decreet regeren, de sterke mannen (altijd mannen). Spreken namens 'het volk' wordt immers tijdens een crisis gemakkelijker geaccepteerd, zo constateren deze 'illiberale krachtpatsers', daarbij geholpen door een gerichte inzet van social media.

© European Union

De mate van Europese handelingsbekwaamheid zal, zoals in AIV-adviezen met regelmaat is betoogd, moeten komen van een op dit moment sputterende Frans-Duitse motor die niet alleen op de Franse cilinders kan lopen. Geen reden voor groot optimisme maar meer smaken zijn er niet, ook niet voor Nederland.

De geopolitieke gevolgen van een gebrek aan interne solidariteit binnen de EU worden onderschat. De Corona-crisis is van een totaal andere orde dan de eerdere financieel-economisch/monetaire crises en eist solidariteit met landen als Italië en Spanje. Niet om de staatsschuld te dempen en de rente in de hand te houden maar om een catastrofale gezondheidssituatie onder controle te krijgen. Het geopolitieke argument voor die houding luidt dat helpende Chinese en Russische handen binnen de EU maar ook op de Balkan kunnen worden gemist als kiespijn.

Polsstok

Eensgezindheid en zelfbewustzijn binnen de EU dienen ook te voorkomen dat de VS en China het oude continent gaan zien als een interessant gerecht voor hun geopolitieke menu. Bijna, maar niet geheel overbodig te zeggen dat de polsstok van 'Brussel', favoriete schietschijf van velen, zo lang is als de lidstaten deze wensen te maken.

Eens zal deze crisis achter ons liggen. De financieel-economische gevolgen voor de wereldeconomie zullen zeer groot en van lange duur zijn, voor de Westerse wereld maar nog veel meer voor een continent als Afrika dat al minder weerbaar was en waar op dit moment de grote Corona-crisis nog moet komen. Of de huidige crisis zal leiden tot een herbezinning over de grondslagen van de internationale betrekkingen zoals deze sinds WOII hebben vorm gekregen, is een op dit moment niet te beantwoorden vraag. De multilaterale instituties verdienen politieke steun en bescherming (en waar nodig hervorming) in het internationale maar zeker ook in het nationale politieke discours.

Alleen door internationale samenwerking en internationale solidariteit kan de wereld eerst de enorme volksgezondheidsproblemen overwinnen en vervolgens de dramatische economische gevolgen het hoofd bieden. Er is nog veel te doen.
 
 

Blogs op adviesraadinternationalevraagstukken.nl zijn op persoonlijke titel. Een blog geeft niet per se de mening weer van de AIV.