Hulp onder vuur: bescherming van hulpverleners in conflictsituaties

Toenemend geweld tegen hulpverleners

Hulpverleners worden wereldwijd steeds vaker het doelwit van geweld. Het aantal slachtoffers onder hulpverleners is de afgelopen tien jaar bijna verdrievoudigd. Lokale hulpverleners en vrijwilligers vormen het overgrote deel van de slachtoffers. In conflictsituaties worden hulpverleners doelbewust aangevallen als onderdeel van militaire strategieën om de burgerbevolking te raken. Dit geweld ondermijnt niet alleen de veiligheid van hulpverleners, maar ook de mogelijkheid om mensen in nood te bereiken.

Ondermijning van het humanitair oorlogsrecht en de humanitaire principes

Het toenemende geweld tegen hulpverleners is onderdeel van een bredere trend waarbij strijdende partijen, waaronder staten, het humanitair oorlogsrecht en de humanitaire principes ondermijnen. Het humanitair oorlogsrecht staat onder druk: aanvallen op hulpverleners worden genormaliseerd, terwijl de internationale gemeenschap onvoldoende optreedt tegen deze schendingen en straffeloosheid dus de norm dreigt te worden. Strijdende partijen manipuleren daarnaast noodhulp, criminaliseren hulpverlening en zetten hulp in als politiek instrument. De combinatie van geweld, straffeloosheid en afnemend respect voor internationale normen bedreigt de basis van het humanitaire systeem.

Aanbevelingen

De AIV en CAVV adviseren de regering om een aanjagende rol te vervullen in het beschermen en herstellen van de norm dat geweld tegen hulpverleners onaanvaardbaar en onwettig is. Nederland moet, samen met gelijkgezinden, politiek kapitaal inzetten om strijdende partijen consequent aan te spreken op geweld tegen hulpverleners, schendingen van het humanitair oorlogsrecht en de politisering van noodhulp.

De belangrijkste aanbevelingen zijn:

• Bevestig en bestendig het belang van normen en recht: Steun internationale coalities die het humanitair oorlogsrecht beschermen. Werk samen met de VN, de EU, NGO’s en lokale organisaties om breed draagvlak te creëren voor de bescherming van hulpverleners.
• Verbindt consequenties aan geweld tegen hulpverleners: Spreek daders publiekelijk aan, eis onafhankelijk onderzoek en doe aan follow-up om gerechtigheid te bevorderen. Neem concrete stappen om straffeloosheid te bestrijden, ook als dat schuurt in de relatie met staten of groeperingen. Investeer in het verzamelen van bewijs voor aanvallen op hulpverleners.
• Geef hulpverleners voldoende fysieke bescherming: Zorg als donor voor voldoende middelen voor veiligheid en laat hulporganisaties zelf bepalen welke maatregelen nodig zijn in hun specifieke context. Stimuleer innovatieve verzekeringsmechanismen en ondersteun lokale organisaties bij het verbeteren van hun veiligheid.

Presentatie Advies

Op 12 maart presenteerden de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) het advies aan minister Sjoerd Sjoerdsma van Ontwikkelingssamenwerking.