Nederland en Europa worden de afgelopen jaren geconfronteerd met toenemende dreigingen voor hun veiligheid, zoals desinformatie, de oorlog in Oekraïne, de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor energieprijzen en -voorraden en pogingen tot sabotage of ondermijning van de democratische rechtsstaat. Tegelijkertijd staan fundamentele normen van het internationaal recht, waaronder mensenrechten, steeds verder onder druk.
Deze ontwikkelingen roepen de vraag op hoe Nederland de bescherming van de eigen veiligheid en die van Europese burgers effectief kan verbinden met de bevordering van de internationale rechtsorde en de bescherming van mensenrechten wereldwijd.

Adviesaanvraag

De AIV ontving op 1 oktober 2026 een adviesaanvraag van de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, mede namens de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, over de relatie tussen mensenrechten, democratie, de internationale rechtsorde en veiligheid in een veranderende wereldorde.

De adviesaanvraag omvat de volgende vragen:

  1. Hoe kan het narratief van universele mensenrechten (en het belang van het goed functioneren van het VN-mensenrechtensysteem) in de huidige gefragmenteerde wereldorde het meest effectief worden uitgedragen en/of gemoderniseerd?
     
  2. Hoe kan Nederland zich effectief inzetten voor het bevorderen van de naleving van het humanitair oorlogsrecht, terwijl andere landen de noodzaak van het naleven van sommige van deze normen ter discussie stellen of zelfs openlijk schenden?
     
  3. Hoe kan de Nederlandse diplomatieke en instrumentele inzet ter bevordering van mensenrechten, democratie en de internationale rechtsorde de komende jaren een effectievere bijdrage leveren aan het Nederlandse veiligheidsbeleid?
     
  4. Hoe kan het Nederlandse beleid gericht op de internationale rechtsorde, democratie en de bescherming van mensenrechten een effectievere bijdrage leveren aan het tijdig voorkomen van de meest ernstige en grootschalige mensenrechtenschendingen en het aanpakken van grondoorzaken van conflict en onveiligheid?
     
  5. Hoe kan het internationale rechtssysteem het beste worden versterkt en/of gemoderniseerd om te voorkomen dat het door mogelijke tegenstanders misbruikt wordt om Nederlandse belangen te schaden?

Adviestraject

In het adviestraject staat de vraag centraal hoe Nederland, nu bestaande normatieve en juridische kaders onder toenemende druk staan, de brede veiligheid, de internationale rechtsorde en mensenrechten effectiever kan helpen bevorderen en verdedigen in een snel veranderende wereld.

Het advies wordt opgesteld door een gecombineerde commissie onder leiding van raadsleden uit de Commissie Mensenrechten en Internationale Rechtsorde en de Commissie Vrede en Veiligheid. De AIV streeft ernaar het adviestraject medio 2027 af te ronden.

Contact

Voor vragen over dit advies kunt u terecht bij Luuk van de Vondervoort, raadsadviseur van de Commissie Mensenrechten en Internationale Rechtsorde, of Pauline Malek, raadsadviseur van de Commissie Vrede en Veiligheid.