Op 6 november 2026 presenteerde de Adviesraad Internationale Vraagstukken het briefadvies ‘Voortvarend vertegenwoordigen: flexibiliteit en focus in het postennetwerk’ tijdens een bijeenkomst bij het ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Rijnstraat in Den Haag. Het briefadvies, opgesteld op verzoek van het kabinet, werd op 5 november aangeboden aan minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen. Tijdens de bijeenkomst stonden de toekomst van het Nederlandse diplomatieke postennetwerk en de belangrijkste aanbevelingen van de AIV centraal.
Een sterk diplomatiek netwerk in een veranderende wereld
De internationale verhoudingen veranderen ingrijpend. Geopolitieke spanningen nemen toe en internationale samenwerking staat onder druk. Voor Nederland is een sterk diplomatiek netwerk van groot belang om zijn belangen op het gebied van veiligheid, economie en internationale samenwerking te behartigen.
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) pleit daarom voor een strategische herziening van het Nederlandse postennetwerk, met meer focus, flexibiliteit en Europese samenwerking. Het steeds opnieuw openen en sluiten van ambassades brengt hoge kosten met zich mee en leidt tot verlies van waardevolle kennis en contacten.
De AIV adviseert daarom te blijven investeren in diplomatie en het netwerk zo in te richten dat Nederland zijn aanwezigheid kan aanpassen aan veranderende omstandigheden, zonder direct ambassades te hoeven sluiten.
Aanbevelingen
In het briefadvies doet de AIV zes aanbevelingen voor de toekomst van het Nederlandse diplomatieke postennetwerk.
- Blijf investeren in diplomatie
Nederland moet blijven investeren in een sterk diplomatiek netwerk en daarbij strategische keuzes maken voor de lange termijn. Het sluiten en later opnieuw openen van ambassades brengt niet alleen extra kosten met zich mee, maar leidt ook tot reputatieschade en verlies van waardevolle contacten en kennis. De AIV adviseert daarom ambassades alleen als laatste redmiddel te sluiten. Investeringen in diplomatie zijn noodzakelijk om Nederlandse belangen ook in een onzekere wereld te kunnen blijven behartigen.
- Kies waar Nederland het verschil kan maken
Nederland kan niet overal en op alle terreinen even actief zijn. De AIV adviseert daarom mensen, middelen en specialistische kennis gerichter in te zetten op landen en thema's die voor Nederland van strategisch belang zijn, inclusief de interesses van het Caribisch deel van het Koninkrijk. Daarbij moet Nederland zich sterker richten op onderwerpen waarop het een duidelijk internationaal profiel heeft en op landen waarmee historische banden bestaan. Samenwerking met relevante partners binnen en buiten de Europese Unie kan de Nederlandse invloed versterken.
- Maak het diplomatieke netwerk flexibeler
De inrichting van het diplomatieke netwerk moet beter kunnen meebewegen met internationale ontwikkelingen. Niet overal is een volwaardige ambassade nodig. Soms kan een kleinere vertegenwoordiging volstaan of kunnen landen gebouwen, medewerkers en voorzieningen delen. De AIV stelt hiervoor het zogenoemde 'harmonicamodel' voor, waarmee Nederland zijn diplomatieke aanwezigheid kan uitbreiden of verkleinen zonder direct een ambassade te hoeven sluiten. Afhankelijk van de omstandigheden kan worden gekozen voor verschillende vormen van vertegenwoordiging, van beperkte aanwezigheid tot een volwaardige ambassade. Europese samenwerking en taakverdeling spelen hierbij een belangrijke rol.
- Werk vanuit gezamenlijke strategische doelen
De Nederlandse diplomatieke inzet moet beter worden afgestemd op gezamenlijke prioriteiten. De AIV adviseert om per land en thema duidelijke strategische doelen vast te leggen, die richting geven aan het werk van ambassades en betrokken ministeries. Ook moeten politieke en economische diplomatie sterker met elkaar worden verbonden. Zo kan Nederland zijn middelen en expertise gerichter inzetten en de samenhang in het buitenlandbeleid versterken.
- Investeer in diplomatiek personeel
Een sterk diplomatiek netwerk vraagt om goed opgeleide medewerkers met voldoende specialistische kennis en ervaring. De AIV adviseert daarom te blijven investeren in opleidingen, professionele ontwikkeling en mogelijkheden om binnen en buiten het ministerie van Buitenlandse Zaken ervaring op te doen. Daarbij moet ook aandacht zijn voor vakattachés en lokale medewerkers. Het delen van kennis en expertise tussen medewerkers en posten draagt bij aan een effectievere diplomatieke inzet.
- Betrek de samenleving meer bij diplomatie
Diplomatie raakt niet alleen de overheid, maar ook burgers, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. De AIV adviseert daarom beter zichtbaar te maken wat het Nederlandse diplomatieke netwerk voor de samenleving betekent en welke gevolgen het ontbreken van diplomatieke aanwezigheid kan hebben. Daarnaast moet de kennis en ervaring van het bedrijfsleven, de wetenschap, maatschappelijke organisaties en burgers beter worden benut. Zo kan de diplomatieke inzet sterker worden verbonden met de Nederlandse samenleving.
Naar een toekomstbestendig diplomatiek postennetwerk
De AIV concludeert dat het Nederlandse diplomatieke postennetwerk moet worden aangepast aan de veranderende internationale verhoudingen. Daarbij moet de discussie minder draaien om het openen of sluiten van ambassades en meer om de vraag welke vorm van vertegenwoordiging het beste past bij de Nederlandse belangen en omstandigheden ter plaatse.
De raad pleit voor een combinatie van focus en flexibiliteit, met duidelijke strategische keuzes, blijvende investeringen in diplomatie en nauwere samenwerking met Europese en andere gelijkgestemde partners.
Zo kan Nederland zijn diplomatieke slagkracht behouden en versterken, internationale ontwikkelingen tijdig signaleren en zijn belangen op het gebied van veiligheid, economie en internationale samenwerking effectief blijven behartigen.